Algemene informatie over TRIDENT-1 en TRIDENT-2 en een overzicht van de inclusiecriteria vindt u elders op de website.  Hieronder vind u aanvullende informatie en toelichting op de criteria.

Wie kunnen deelnemen aan de NIPTniet-invasieve prenatale test   binnen TRIDENT-2?

De NIPT wordt als eerste screeningstest aangeboden vanwege een wetenschappelijke implementatiestudie: TRIDENT-2. Dit betekent dat de zwangere alléén kan kiezen voor de NIPT als ze meedoet aan de studie en voldoet aan de inclusiecriteria.

1) Verzekerden zoals:

  • Zwangeren met een zorgverzekering volgens de Zorgverzekeringswet.
  • Arbeidsmigranten of statushouders: zij hebben dezelfde rechten en plichten als andere rechtmatig in Nederland verblijvende personen en hebben ook een zorgverzekering.
  • Personen die in Nederland werken: zij moeten een zorgverzekering afsluiten bij een Nederlandse zorgverzekeraar. Dit zijn bijvoorbeeld ook personen die uit het buitenland komen en in Nederland werken (expats).
  • Bovenstaande groepen hebben een zorgverzekeringspasje en kunnen hiermee aantonen dat zij tot deze categorie behoren.

2) Groepen voor wie het basispakket geldt:

Dit zijn twee relatief kleine groepen in Nederland namelijk: de ‘Verdragsgerechtigden’ en de ‘Gemoedsbezwaarden’.

  • De verdragsgerechtigden kunnen een EHIC of verdragsformulier (112) overdragen, afgegeven voor het Zorginstituut Nederland of CAKCentraal Administratie Kantoor. Hiermee kunnen ze aantonen dat ze recht op zorg in Nederland hebben.
  • De Gemoedsbezwaarden moeten zich registreren bij de Sociale Verzekeringsbank en krijgen een ‘Verklaring ontheffing wegens gemoedsbezwaren’. Dit kunnen zij tonen.

Controleren

Als een zwangere bij u in de praktijk komt, is het dus van belang te controleren of zij een zorgverzekering heeft, een EHIC of verdragsformulier of een ‘Verklaring ontheffing wegens gemoedsbezwaarden’.

Twijfelt u? Of heeft u een vraag of een zwangere wel of niet mag deelnemen aan de NIPT? Neem dan contact op met het RIVMRijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu-CvBCentrum voor Bevolkingsonderzoek   via CVB@rivm.nl.

Wie kunnen niet deelnemen aan de NIPT binnen TRIDENT-2?

Voorlopig kunnen vrouwen die buiten de doelgroep van subsidieregeling vallen niet deelnemen aan TRIDENT-2. Zoals:

  • Vrouwen uit het buitenland (bijvoorbeeld als zij net over de grens woont). Zij komen niet in aanmerking en kunnen de test ook niet ‘kopen’.
  • Illegalen en asielzoekers van wie de asielprocedure nog loopt (zij hebben nog geen status). Zij hebben geen zorgverzekering volgens de zorgverzekeringswet. Zij kunnen wel aanspraak maken op een vergoeding van een combinatietest en, indien geïndiceerd, de NIPT als vervolgtest (TRIDENT-1). Dit is vastgelegd in de Regeling Zorg Asielzoekers RZA Regeling Zorg Asielzoekers  www.rzasielzoekers.nl.
  • Alle overige zwangeren die geen zorgverzekering hebben volgens de Zorgverzekeringswet.

n.b. De groepen die buiten de subsidieregeling vallen, kunnen in de meeste gevallen wel deelnemen aan de combinatietest. Ook blijft voor hen de NIPT als vervolgonderzoek (TRIDENT-1) beschikbaar.

Waarom kunnen alleen vrouwen met een zorgverzekering deelnemen aan de NIPT als eerste screeningstest ?

Momenteel kunnen alleen vrouwen met een zorgverzekering  deelnemen aan TRIDENT-2. De NIPT kost de zwangere een bepaald bedrag. De kosten van de test zijn in werkelijkheid veel hoger. Door subsidie van het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWSMinisterie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport) kan de test voor een bepaald bedrag worden aangeboden. Niet iedereen die in Nederland komt, kan van deze subsidieregeling gebruik maken. De subsidie is beschikbaar voor zwangeren met een zorgverzekering (volgens de Zorgverzekeringswet). Hij is ook beschikbaar voor die groepen voor wie, hoewel zij geen zorgverzekering hebben, het basispakket geldt. Er is voor deze voorwaarden gekozen, omdat erover wordt nagedacht de NIPT misschien in het basispakket op te nemen. De doelgroep die nu mag deel nemen aan de NIPT komt (in hoofdzaak) overeen met de doelgroep die in aanmerking komt voor het basispakket.

Een zwangere met ernstig overgewicht wil graag de NIPT, kan dat?

Ja, zij kan deelnemen aan de NIPT. Bij zwangeren met ernstig overgewicht (obesitas) mislukt de test wel iets vaker en is de test ook iets minder betrouwbaar.

Moet een zwangere voldoende Nederlands kunnen spreken om mee te kunnen doen aan de NIPT?

Nee, de Nederlandse taal machtig zijn is geen voorwaarde. Maar het is wel een voorwaarde dat de zwangere - naar uw oordeel - het doel van het onderzoek kan begrijpen en dus weet waar ze toestemming voor geeft. Dat mag bijvoorbeeld in het Engels of eventueel met hulp van een tolk, zoals een echtgenoot die wel Nederlands spreekt. Ook kunt u gebruikmaken van de vertaalde folders die te downloaden zijn vanaf materialen en folder.

Wat wordt bedoeld met immunotherapie als exclusiecriterium voor NIPT?

Het gaat hierbij om immunotherapie bij kanker. Dit is een exclusiecriterium omdat deze therapie de eigen afweer versterkt tegen kankercellen. Hierdoor komt er een verhoogde hoeveelheid DNAdeoxyribonucleic acid  van de tumor in de bloedbaan. De uitslag van de NIPT is daardoor minder betrouwbaar. Andere immunotherapie is geen exclusie.

Is meedoen aan de NIPT toegestaan als iemand zwanger is na een eiceldonatie?

Ja, de zwangere komt dan gewoon in aanmerking voor de NIPT. Eiceldonatie valt niet onder de exclusiecriteria.

Waarom vallen orgaan- en stamceltransplantatie onder de exclusiecriteria voor de NIPT?

Bij orgaan- en stamceltransplantatie worden niet-lichaamseigen cellen afgebroken. Hiervan kan ook DNA in de bloedbaan komen, wat de analyse voor de NIPT kan verstoren. Vandaar dat deze behandelingen onder de exclusiecriteria vallen voor de NIPT.

Waarom is een NIPT wel mogelijk bij een Robertsoniaanse translocatie [13,21] en niet bij translocatie [14,21]? 

NIPT kijkt naar de chromosomen 13, 18 en 21. Voor 14 is het geen gevalideerde test. Om de zwangere bij een Robertsoniaanse translocatie zo goed mogelijk verder te kunnen helpen, moet zij altijd doorverwezen worden naar een Centrum voor Prenatale Diagnostiek. Daar krijgt zij alle noodzakelijke en beschikbare informatie.

Waarom moet de zwangere een betalingsbewijs meenemen naar de bloedafnamelocatie?

Een deel van de kosten van de NIPTniet-invasieve prenatale test als eerste screeningstest komt van een subsidieregeling van het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWSMinisterie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport). Voor de uiteindelijke verrekening met de laboratoria is het belangrijk dat het vóór de bloedafname zeker is dat de zwangere betaald heeft.

Sinds 8 mei 2017 mag de zwangere digitaal het betaalbewijs laten zien (via smartphone of tablet). Als de zwangere voor de NIPT betaald heeft via www.niptbetalen.nl, ontvangt ze een betalingsbewijs op het door haar opgegeven e-mailadres. Als ze bij de bloedafnamelocatie geen bewijs (op papier of digitaal) kan laten zien, wordt geen bloed afgenomen voor de NIPT.

Wat te doen bij een mislukte NIPT als de zwangere geen betalingsbewijs meer heeft?

Dit is geen probleem. De zwangere hoeft bij de hertest NIPT geen e-ticket meer te laten zien bij de bloedafname. In Peridos is een nieuw aanvraagformulier beschikbaar voor de hertest NIPT. Op dit formulier staat aan­gegeven dat het een hertest is en dat de test reeds betaald is. Zie voor meer informatie over de betaling van de NIPT www.niptbetalen.nl.

Iemand die geen Nederlandse zorgverzekering heeft, is bereid om het volledige, ongesubsidieerde bedrag voor de NIPT te betalen. Mag diegene dan wel meedoen aan TRIDENT-2?

Nee, dat is niet mogelijk.

Kan de NIPT in sommige gevallen vergoed worden uit een aanvullende verzekering?

De NIPT (TRIDENT-2) wordt nooit vergoed door de zorgverzekeraar, ook niet uit de aanvullende verzekering. Bij een medische indicatie/verhoogd risico vergoedt de zorgverzekeraar wel de NIPT (TRIDENT-1). Dit kan ten koste gaan van het eigen risico. Kijk hier voor meer informatie over de kosten.

Het neemt nogal wat ruimte in beslag om de toestemmingsformulieren te archiveren. Mag ik de formulieren scannen en digitaal archiveren?

Het ‘Toestemmingsformulier: Prenatale screening NIPTniet-invasieve prenatale test (TRIDENT-2 studie)’ mag digitaal bewaard worden. Voorheen mocht alleen een papieren versie bewaard worden.
Houd bij digitale opslag wel rekening met de volgende zaken:

  • Controleer na het inscannen of het formulier leesbaar is en er niets van de inhoud verloren is gegaan.
  • Sla het formulier veilig op in het dossier van de zwangere.
  • Zorg ervoor dat de formulieren - als ze opgevraagd worden - digitaal makkelijk te vinden zijn.
  • Bewaar ondertekende formulieren 20 jaar.

Kan een zwangere zich terugtrekken uit de studie (NIPT)?

Ja, een zwangere kan zich altijd terugtrekken. Dit kan zij aangeven bij haar verloskundig zorgverlener. Wel zal er een uitslag komen als de buizen met bloed in het laboratorium zijn aangekomen. Dat komt omdat het laboratoriumproces dan niet meer kan worden gestopt. Als een zwangere aangeeft zich terug te willen trekken, hoeft de verloskundig zorgverlener de uitslag niet aan de zwangere bekend te maken. De zwangere kan bovendien vragen om de (onderzoeks)gegevens te verwijderen.

Hoeveel jaar wordt het bloed van de zwangere bewaard? En gebeurt dat op naam of anoniem?

Na het uitvoeren van de NIPT willen de onderzoekers het restant van het bloed van de zwangere nog 15 jaar bewaren. Dit gebeurt zeer zorgvuldig: in lijn met alle regels in de zorg om de privacy van de zwangere te beschermen. Onderzoekers kunnen het bloed gebruiken voor aanvullend wetenschappelijk onderzoek naar de werking en de verbetering van de laboratoriummethoden voor de NIPT. Of voor toekomstig onderzoek naar zwangerschapsuitkomsten. Als de zwangere niet wil dat het restant van het bloed wordt bewaard én gebruikt, kan ze dat aangeven bij haar verloskundig zorgverlener.

Kunt u de toestemmingsformulieren vooraf printen?

Ja. Het toestemmingsformulier is te printen voordat u de NIPT-aanvraag definitief maakt met ‘valideer en print’. Wij adviseren u een aantal toestemmingsformulieren op voorraad te hebben. Het toestemmingsformulier is ook te downloaden op Peridos. Zwangeren kunnen het toestemmingsformulier (ook een Engelse versie) vinden op meerovernipt.nl.

Is het toestemmingsformulier voor deelname ook in een andere taal beschikbaar?

Het toestemmingsformulier is ook in het Engels te downloaden op Peridos. Zwangeren kunnen het toestemmingsformulier (ook een Engelse versie) vinden op meerovernipt.nl.

Wie moeten het toestemmingsformulier voor TRIDENT-2 tekenen?

De zwangere én de counselor moeten het toestemmingsformulier prenatale screening met NIPT (TRIDENT-2 studie) ondertekenen. Dit is een voorwaarde voor deelname aan de TRIDENT-2 studie.

Welke gegevens worden bij TRIDENT-2 verzameld?

De zwangere geeft met het toestemmingsformulier de onderzoekers schriftelijk toestemming gegevens te verzamelen over de zwangerschap, de uitkomst van de NIPT (en/of de uitkomst van een eventuele vruchtwaterpunctie of vlokkentest) en de geboorte (zoals postnataal placenta-navelstrengweefselonderzoek). Ook geeft ze toestemming voor het opslaan van haar bloed. De zwangere kan met dit formulier ook al dan niet instemmen dat haar bloed wordt bewaard voor aanvullend wetenschappelijk onderzoek naar de werking en verbetering van de NIPT. Een deel van de zwangeren wordt gevraagd mee te werken aan vragenlijsten en diepte-interviews.

 

Welke keuze heeft de zwangere met betrekking tot nevenbevindingen?
Als de zwangere kiest voor de NIPTniet-invasieve prenatale test (in het kader van TRIDENT-2), moet zij aangeven of zij de nevenbevindingen wel of niet wil weten:

  • Als ze geen nevenbevindingen wil weten, wordt er een filter gelegd op de andere chromosomen waardoor die in de analyse niet te zien zijn: in dat geval wordt alleen gekeken naar chromosoom 21, 18 en 13.
  • Als ze heeft aangegeven wel nevenbevindingen te willen weten, analyseert het laboratorium ook andere chromosomen dan 21, 18 en 13.

Welke soorten nevenbevindingen zijn er?
Er zijn drie soorten nevenbevindingen: nevenbevindingen bij de foetus, nevenbevindingen in de placenta en nevenbevindingen bij de zwangere.

Let op: met de NIPT is geen onderscheid te maken tussen nevenbevindingen bij de foetus en nevenbevindingen in de placenta. Om dit onderscheid te maken is invasief onderzoek nodig (vlokkentest of vruchtwaterpunctie).

Welke nevenbevindigen zijn mogelijk bij de foetus?
Nevenbevindingen bij de foetus kunnen zijn:

  • Trisomieën waarbij een chromosoom in zijn geheel in drievoud aanwezig is. Dit is dus vergelijkbaar met trisomie 21, 18 of 13, maar dan van een ander chromosoom (bijvoorbeeld trisomie 22).
  • Afwijkingen waarbij een stuk chromosoom in drievoud aanwezig is (partiële trisomie) of juist een stuk mist (deletie). De NIPT toont geen veranderingen (gerichte puntmutaties) aan in individuele genen.

Klinisch gezien gaat het bij deze nevenbevindingen meestal om ziektebeelden die grote gevolgen kunnen hebben voor de gezondheid van het kind. De chromosoomafwijkingen kunnen leiden tot een verstandelijke beperking en/of lichamelijke afwijkingen.

Welke nevenbevindingen zijn mogelijk bij de zwangere?
Nevenbevindingen bij de zwangere (heel zeldzaam) kunnen zijn:

  • Moederlijke (mozaïek) copy number variation (CNV): bij sommige vrouwen is, zonder dat ze dat weten, een (klein) deel van een chromosoom in enkel- of drievoud aanwezig. Als dit slechts in een deel van de cellen aanwezig is, spreken we van een mozaïek. Een dergelijke chromosoomafwijking kan een afwijkende uitslag geven bij de NIPT. Als de chromosoomafwijking geassocieerd is met een ziekte, zal het laboratorium dit rapporteren. Als de zwangere dat wenst, is het mogelijk de foetus te onderzoeken op de aanwezigheid van de moederlijke chromosoomafwijking met een invasief onderzoek. Een klinisch geneticus kan de zwangere meer vertellen over de gevonden afwijking.
  • Moederlijke maligniteit: in zeer sporadische gevallen worden met de NIPT aanwijzingen gevonden voor moederlijke maligniteit (kanker). Kankercellen voeren, net als de cellen van een placenta, DNAdeoxyribonucleic acid af naar het bloed van de zwangere. Als de tumor chromosomaal afwijkend is, geeft dit met de NIPT meestal een herkenbaar profiel. Het laboratorium zal dit rapporteren. Een klinisch geneticus zal met de zwangere bespreken wat de opties zijn.

Naar verwachting krijgt veel minder dan 1 van de 1000 zwangeren die de NIPT laten doen de uitslag dat er een nevenbevinding bij de moeder is gevonden. Het gaat hier om zeer uitzonderlijke gevallen.

Hoe vaak komen nevenbevindingen voor?
De diagnose van nevenbevindingen kan pas gesteld worden ná invasief onderzoek. Naar verwachting krijgen 2 van de 1000 zwangeren, na invasief onderzoek, de uitslag dat er sprake is van een foetale chromosoomafwijking, anders dan trisomie 21, 18 of 13.

Wat is placentamozaïek?
Met de NIPT wordt niet het foetale DNA getest maar DNA van de placenta. Meestal is het placentaire DNA identiek aan het foetale DNA, maar het komt voor dat een chromosoomafwijking wel in een stuk van de placenta, maar niet in de foetus aanwezig is. Dit heet een placentamozaïek. Placentamozaïek leidt tot een afwijkende uitslag van de NIPT. Om te onderzoeken of de chromosoomafwijking ook in de foetus aanwezig is, is invasief onderzoek nodig. Wanneer een met de NIPT gevonden chromosoomafwijking niet met invasieve diagnostiek wordt bevestigd in de foetus, gaat het meestal om een placentamozaïek.

Een placentamozaïek kan effect hebben op de groei van de foetus en gevolgen hebben voor de gezondheid van het kind (indien geïndiceerd zijn intensieve monitoring en goede obstetrische zorg van belang).

Naar verwachting krijgt 2 van de 1000 zwangeren, na invasief onderzoek, de uitslag dat er sprake is van een placentamozaïek.

Mag een zwangere er bij de NIPT ook voor kiezen om het kind alleen te laten onderzoeken op (nevenbevindingen bij) edwards- en patausyndroom en niet op (nevenbevindingen bij) downsyndroom?
Dat kan niet. Als een zwangere kiest voor de prenatale screening op down-, edwards- en patausyndroom, krijgt ze altijd alle drie de uitslagen. En als ze daarnaast aangeeft de nevenbevindingen te willen wete,n dan krijgt ze ook die volledig te horen. Ze kan er dus niet voor kiezen om het kind alleen te laten onderzoeken op (nevenbevindingen bij) edwards- en patausyndroom.

De zwangere wil haar keuze voor nevenbevindingen bij de NIPT  aanpassen. Kan dat?
De keuze om wel of geen nevenbevindingen te horen, kunt u (de verloskundig zorgverlener) aanpassen tot het moment dat de buizen met het bloed verstuurd zijn naar het laboratorium. Medewerkers van het laboratorium kunnen deze wijziging niet doorvoeren! Zie voor meer informatie ‘Invulinstructie labaanvraag NIPT’.

Wie geeft de uitslag van de NIPTniet-invasieve prenatale test en hoe?

Dit hangt af van de uitslag, er zijn drie mogelijkheden:

  • De uitslag van de NIPT is niet-afwijkend en er is ook geen nevenbevinding is gevonden.
    • Dan geeft de counselor de uitslag zo spoedig mogelijk door aan de zwangere. Dit mag telefonisch. De zwangere moet in elk geval ook een schriftelijke bevestiging krijgen (de brief is te printen vanuit Peridos).
  • Er is een afwijkende uitslag voor down-, edwards- of patausyndroom.
    • Geef de uitslag telefonisch door.
    • Wil de zwangere zekerheid over de uitslag of wenst ze de zwangerschap af te breken? Dan is invasief onderzoek nodig. Vertel welk vervolgonderzoek mogelijk is.
    • Wijs de zwangere op de mogelijkheid voor een gesprek bij een Centrum voor Prenatale Diagnostiek.
    • Vertel dat ze daar een counselingsgesprek krijgt met een verloskundig zorgverlener die kan helpen een weloverwogen keuze te maken.
  • Er is een aanwijzing is voor een nevenbevinding.
    • Dan verschilt per regio de procedure om de uitslag aan de zwangere mee te delen: óf een klinisch geneticus doet dat en nodigt de zwangere uit voor een gesprek, óf de counselor doet dat en verwijst de zwangere naar de klinisch geneticus en/of gynaecoloog van het Centrum voor Prenatale Diagnostiek.
    • De klinisch geneticus en/of gynaecoloog legt uit wat de nevenbevinding betekent en zal de mogelijkheden van vervolgonderzoek bespreken.
    • In een enkel geval kan het voorkomen dat de betekenis van de nevenbevinding, ook na vervolgonderzoek, niet duidelijk wordt.

Wat betekent de uitslag?

  • Als uit de NIPT komt dat het kind mogelijk downsyndroom heeft, is de kans gemiddeld 90% dat het kind daadwerkelijk downsyndroom heeft. Dit is de positief voorspellende waarde. Er is dus 10% kans dat het kind géén downsyndroom heeft.
  • De positief voorspellende waarde van de NIPT voor edwardssyndroom is gemiddeld 90%. Er is dus 10% kans dat het kind géén edwardssyndroom heeft.
  • De positief voorspellende waarde van de NIPT voor patausyndroom is gemiddeld 50%, Er is dus 50% kans dat het kind géén patausyndroom heeft.

Krijgt een zwangere bij de uitslag van de NIPT ook het geslacht te horen?

Nee, het geslacht wordt niet onderzocht/gerapporteerd. Daar is geen vergunning voor.

Een zwangere doet mee aan TRIDENT-2 en heeft aangegeven geen nevenbevindingen bij de NIPT te willen weten. Toch krijgt zij deze wel in uitzonderlijke gevallen te horen. Hoe kan dat?

De zwangere krijgt bij deelname aan de TRIDENT-2 studie alleen informatie over nevenbevindingen als zij van tevoren expliciet heeft aangegeven deze te willen weten. Haar ‘recht op niet weten’ dient te worden gerespecteerd.

Een uitzondering hierop wordt gemaakt als nevenbevindingen kunnen wijzen op een behandelbare ziekte van de zwangere zelf en het nadelig is voor haar of anderen als zij dit niet weet. Dit kan bijvoorbeeld het geval zijn bij maternale kanker. Het laboratorium ziet deze afwijkingen normaal gesproken alleen als de zwangere heeft aangegeven nevenbevindingen te willen weten. In zeldzame gevallen kan het voorkomen dat de analyse een verstoord beeld toont. Dit kan een aanwijzing zijn voor maternale maligniteit. Ook andere afwijkingen op de chromosomen 21, 18 en 13 anders dan trisomieën worden, indien dit klinische relevantie heeft, aan de zwangere meegedeeld.

Een zwangere krijgt een afwijkende uitslag van de NIPT; er zijn aanwijzingen voor nevenbevindingen gevonden. Wat zijn nu haar mogelijkheden?

Bij een aanwijzing voor een nevenbevinding krijgt de zwangere altijd een uitnodiging voor een counselingsgesprek. Dit counselinggesprek vindt plaats met met een klinisch geneticus en/of gynaecoloog. Hij of zij werkt  bij een polikliniek klinische genetica verbonden aan een van de acht universitaire ziekenhuizen (of Centrum Prenatale Diagnostiek).  Deze legt uit wat de nevenbevinding betekent en zal de mogelijkheden van vervolgonderzoek bespreken. Vervolgonderzoek is nodig om een diagnose te kunnen stellen. In een enkel geval kan de betekenis van de nevenbevinding, ook na vervolgonderzoek, niet duidelijk worden.

Als de NIPT-uitslag afwijkend is, is er een relatief hoge kans dat de afwijking ook bij de foetus aanwezig is. Waarom is dit niet altijd het geval?

  1. De NIPT zelf kan onterecht een afwijkende uitslag geven.
  2. De NIPT test placentair en moederlijk DNAdeoxyribonucleic acid . De afwijking kan zich alleen in de placenta bevinden, het zogenoemde placentaire mosaicisme.
  3. De NIPT test placentair en moederlijk DNA. De afwijking kan zich alleen in moeder bevinden.

Een NIPT-uitslag is niet binnengekomen. Waar kan ik terecht?

U kunt hiervoor het beste contact opnemen met het NIPT-laboratorium waar uw regio bij is aangesloten.

Voor de regio’s SPSAO, Regionaal Centrum VUmcVU Medisch Centrum Amsterdam, SPSNN en SPSRU:
NIPT-laboratorium Amsterdam (VUmc),
Telefoon : 020-44 40 747 (secretariaat Genoomdiagnostiek)
E-mail: NIPT_KlinGen@amsterdamumc.nl 

Voor de regio’s SPN en Regionaal Centrum Zuidoost Nederland:
NIPT-laboratorium Maastricht (MUMC+),
Telefoon: 043 – 387 12 72 e/o  387 12 73 (stafsecretariaat  laboratorium Klinische Genetica),
E-mail: NIPT@mumc.nl

Voor de regio’s RCNZH en SPSZN:
NIPT-laboratorium Rotterdam,
Telefoon: 010-70 36 915 (menu keuze 2 – 1),
E-mail: ervo@erasmusmc.nl - Graag onder vermelding van: NIPT

Hoe betrouwbaar is de NIPT bij tweelingen?

Net zoals bij een eenling, klopt ook bij een tweeling de uitslag van de NIPTniet-invasieve prenatale test vaker dan die van de combinatietest. Op basis van de internationale literatuur lijkt de sensitiviteit van de NIPT bij tweelingen voor trisomie 21 80-100% en de specificiteit 99%. Voor de combinatietest is de sensitiviteit bij tweelingen voor trisomie 21 50% en de specificiteit 97%. Exacte cijfers over sensitiviteit en positief voorspellende waarde van NIPT bij tweelingen in Nederland zijn nog niet bekend. In de TRIDENT-studies wordt dit onderzocht. 

De betrouwbaarheid van de NIPT hangt af van het type tweelingzwangerschap. Bij monochoriale tweelingen is de NIPT even betrouwbaar als bij een eenling. Geef bij counseling speciale aandacht aan NIPT bij dichoriale tweelingen en vanishing twins. Bij een dichoriale tweeling en vanishing twin is er een grotere kans op een fout-negatieve uitslag. En bij een vanishing twin is er ook een grotere kans op een fout-positieve uitslag.

Fout-negatieve uitslag: waarom een grotere kans bij een dichoriale tweeling en vanishing twin?

Bij een dichoriale tweelingzwangerschap en vanishing twin is de foetale fractie van een individuele foetus gemiddeld lager dan bij een eenlingzwangerschap. Daarnaast kan van de ene foetus meer DNAdeoxyribonucleic acid in het bloed van de moeder aanwezig zijn dan van de andere. Als in zo’n geval te weinig foetaal DNA aanwezig is van de afwijkende foetus kan de afwijking gemist worden. Er is dan een fout-negatieve uitslag.

Fout-positieve uitslag: waarom een grotere kans bij een vanishing twin?

DNA van een vanishing twin kan nog weken tot zelfs maanden in de bloedbaan van de moeder aanwezig zijn. Een afwijkende NIPT-uitslag kan voor de vanishing twin zijn en niet voor de levende foetus. Er is daardoor een grotere kans op een fout-positieve uitslag dan bij een eenlingzwangerschap. Er is vervolgonderzoek bij de levende foetus nodig om uit te sluiten dat deze foetus de chromosoomafwijking heeft.

Welke techniek wordt gebruikt?

Bij de NIPTniet-invasieve prenatale test wordt bloed afgenomen bij de zwangere. Het bloed wordt onderzocht in een laboratorium om te kijken of er bij de foetus aanwijzingen zijn voor down-, edwards- of patausyndroom.
De techniek die gebruikt wordt heet ‘Massively parallel sequencing.

Het bloed bevat vrij circulerend DNAdeoxyribonucleic acid   (cfDNA). Een klein deel hiervan (ongeveer 10 procent) komt van de placenta, het overgrote deel (90 procent) van de zwangere. De vrije DNA-fragmenten worden bij de NIPT onderzocht. Als van chromosoom 21, 18 of 13 relatief veel DNA-fragmenten in het bloed van de zwangere zitten, is dat een aanwijzing voor respectievelijk down-, edwards- of patausyndroom bij de foetus.

Worden de geslachtschromosomen met NIPT ook onderzocht?

Nee, het laboratorium onderzoekt de geslachtchromosomen niet. Geslachtsgebonden chromosoomafwijkingen worden ook niet gerapporteerd.

Kijkt de NIPT ook naar afwijkingen in een gen?

Nee, de NIPT kijkt naar afwijkingen van de chromosomen, zoals een chromosoom te veel bij downsyndroom. Het kan ook gaan om (relatief) kleinere afwijkingen, waarbij een deel van een chromosoom te veel aanwezig is of juist een deel ontbreekt. Het gaat dus altijd om afwijkingen op chromosoomniveau. De NIPT toont geen veranderingen (puntmutaties) aan in individuele genen.

Waarom kun je na een afwijkende uitslag van de NIPT een vlokkentest doen? Er wordt toch in beide gevallen naar de placenta gekeken?

Het klopt dat de vlokkentest, net als de NIPT, de placenta onderzoekt. Maar de NIPT onderzoekt de buitenste cellaag en een vlokkentest onderzoekt de binnenste cellaag. De binnenste cellaag lijkt qua chromosoomsamenstelling meer op de foetus zelf omdat ze dezelfde embryologische oorsprong hebben. Daarom is een vlokkentest vaak wel zinvol na een afwijkende NIPT. Maar dit geldt niet altijd. Een definitieve diagnose is soms alleen te krijgen met behulp van een vruchtwaterpunctie. Dit is afhankelijk van de aard van de gevonden chromosoomafwijking.

Toestemmingsformulier NIPTniet-invasieve prenatale test : welke stappen moet een counselor volgen?

  • Download toestemmingsformulier vanuit Peridos en print het toestemmingsformulier twee keer uit.
  • Vraag de zwangere het toestemmingsformulier te ondertekenen en teken het zelf ook. Geef de zwangere ter informatie een geprint toestemmingformulier mee naar huis (hoeft niet ondertekend te zijn).
  • Vink in Peridos aan dat het toestemmingsformulier is ondertekend. Vink ook aan of de zwangere wel of geen toestemming geeft voor het bewaren en gebruiken van haar bloed na afloop van de studie.
  • Print het labformulier en geef het labformulier mee aan de zwangere: dit heeft ze nodig bij het prikpunt. Doe dit niet als ze nog twijfelt over deelname.
  • Archiveer het ondertekende toestemmingsformulier minimaal 20 jaar.

Ik ben  in meerdere praktijken werkzaam als counselor. Hoe komt dan de uitslag?

Als u inlogt in Peridos, en bij meerdere praktijken werkzaam bent, is het belangrijk dat u de praktijk kiest waarvoor u op dat moment aan het werk bent. De praktijknaam waarbij u bent ingelogd wordt vastgelegd bij de labaanvraag. De notificatie e-mail, die wordt gestuurd als de NIPT-uitslag in Peridos bekend is, gaat naar de praktijk die de labaanvraag heeft gedaan. De uitslag is alleen in te zien bij de aanvragende praktijk. Wilt u uitslagen van de verschillende praktijken zien waar u werkzaam bent, dan dient u voor elke praktijk apart in te loggen in Peridos om de uitslagen voor die praktijk te bekijken. Zie voor meer informatie 'Handleiding notificaties en uitslagen NIPT'.

Kan iemand anders de uitslag van de NIPT krijgen als ik op vakantie benBeroepsvereniging Echoscopisten Nederland ?

Ja dat kan, maar dat moet u wel zelf met uw collega’s regelen. Om bericht te krijgen dat een uitslag bekend is en klaarstaat, moet de zorginstellingbeheerder een e-mailadres toevoegen in Peridos. Het is belangrijk dat dit e-mailadres voor meer dan 1 persoon toegankelijk is. Dan kunnen ook bij ziekte en vakantie de uitslagen gedownload worden. Kijk voor de instructie voor het instellen van de notificatie e-mails en meer informatie op de website van Peridos.

Wat kan ik zien met rol ‘Praktijkondersteuner NIPT’?

Als u de rol ‘Praktijkondersteuner NIPT’ hebt, dan kunt u aanvragen doen voor de NIPT. Daarnaast kunt u in Peridos het uitslagenoverzicht NIPT bekijken en zien welke uitslagen door het laboratorium zijn aangeleverd. U kunt de uitslagen niet inzien of printen.

Soms weet een zwangere pas na het counselingsgesprek of zij wel of niet kiest voor de NIPT (TRIDENT-2 studie). Kan de praktijkondersteuner na het counselingsgesprek de labaanvraag voor de NIPT doen?

Ja, dat kan. In Peridos is het mogelijk om de labaanvraag NIPT te laten invullen door de counselors en de praktijkondersteuner. Let op: op de aanvraag moet worden aangegeven dat het toestemmingsformulier is ondertekend door de counselor/zorgverlener. Dat houdt in dat de counselor nog wel een rol heeft in het proces. De mogelijkheid dat een praktijkondersteuner een labaanvraag kan invullen is nieuw. Gebruikers die dit willen dienen hiervoor contact op te nemen met het Regionaal Centrum. Kijk voor meer informatie op de website van Peridos.

Ik kan geen labaanvraag invullen; Peridos meldt dat de combinatie geboortedatum – BSNBurger Service Nummer niet geldig is terwijl dit gecheckt is. Wat nu?

Hierover kunt u het beste een e-mail sturen naar de helpdesk van Peridos (helpdesk@peridos.nl) Vermeldt in uw e-mail altijd de Peridoscode van de labaanvraag waarover u vragen heeft en de in Peridos bekende geboortedatum van de cliënt.

De zwangere wil haar keuze voor nevenbevindingen bij de NIPTniet-invasieve prenatale test aanpassen. Kan dat?

De keuze om wel of geen nevenbevindingen te horen, kunt u (de verloskundig zorgverlener) aanpassen tot het moment dat de buizen met het bloed verstuurd zijn naar het laboratorium. Medewerkers van het laboratorium kunnen deze wijziging niet doorvoeren! Zie voor meer informatie ‘Invulinstructie labaanvraag NIPT’.

Een zwangere wil graag naast de NIPT ook een NTNekplooimeting -meting. Hoe ga ik hiermee om?

Een zwangere die kiest voor de NIPT (TRIDENT-2) krijgt niet ook nog een NT-meting. De NIPT heeft een hogere sensitiviteit en specificiteit dan de combinatietest. Een NT-meting heeft dan voor de screening op down-, edwards- en patausyndroom geen toegevoegde waarde meer. Daar is ook geen vergunning voor.

Hoe is de procedure bij een verdikte nekplooi zichtbaar voor 10 weken zwangerschap?

Als er sprake is van een echoscopisch vastgestelde verdikte nekplooi (NT ≥ 3.5 mm) bij de foetus, komt de zwangere niet in aanmerking voor de NIPT. Bij structurele afwijkingen kan er sprake zijn van allerlei chromosoomafwijkingen, (veel) meer dus dan down-, edwards- of patausyndroom. Dit geldt ook voor foetussen met een verdikte nekplooi in het eerste trimester. Een NIPT zou dan valse zekerheid geven en zorgen voor vertraging. De zwangere wordt daarom - als zij dat wenst - doorverwezen naar een Centrum voor Prenatale Diagnostiek voor verder onderzoek. Zij komt in aanmerking voor zowel invasieve prenatale diagnostiek als voor geavanceerd ultrageluid onderzoek (GUOgeavanceerd echoscopisch onderzoek ), maar niet voor de NIPT.

Waarom mogen de verloskundigen niet zelf bloed prikken voor de NIPT? 

Dat heeft te maken met allerlei praktische, kwalitatieve en financiële overwegingen. Om een voorbeeld te geven: een testpakket voor de NIPT kost bijna € 20,-. Als verloskundigen overal in Nederland bevoorraad zouden moeten worden, zou dat financieel niet te verantwoorden zijn. Als u meer wilt weten over de precieze invulling van de wetenschappelijke implementatiestudie, kijk dan op www.meerovernipt.nl.

Wat moet ik doen wanneer de NIPT is mislukt?

Bij ongeveer 2 op de 100 zwangeren lukt de test niet. Dit kan verschillende redenen hebben. Meestal komt het door een te laag percentage placentair DNAdeoxyribonucleic acid (lage foetale fractie) in het bloed van de zwangere. Het kan ook een laboratoriumtechnische of logistieke reden hebben. Bij zwangeren met ernstig overgewicht (obesitas) mislukt de test iets vaker en is de test ook iets minder betrouwbaar.

Als de NIPT-analyse niet verricht kan worden of geen resultaat heeft, krijgt de counselingspraktijk hierover via Peridos een bericht van het NIPT-laboratorium. Vervolgens heeft de zwangere de keuze:

  • Als de NIPT de eerste keer mislukt, kan de zwangere nog een keer de NIPT laten doen. Bij ongeveer tweederde van de zwangeren lukt de test dan alsnog. Als de zwangere ervoor kiest om opnieuw (kosteloos) de NIPT te laten doen, dan kunt u hiervoor een nieuwe aanvraag aanmaken. Meer informatie vindt u op www.peridos.nl (zie: uitgebreide invulinstructie labaanvraag, hoofdstuk 4.3, p. 15).
  • Een combinatietest als alternatief heeft meestal niet de voorkeur en is vaak niet meer tijdig te plannen. Kiest ze voor de combinatietest dan zijn daar wel extra kosten aan verbonden.
  • Als zij kiest voor invasief vervolgonderzoek, kan dat gevolgen hebben voor het eigen risico.

Wat moet ik doen als wanneer de NIPT voor de tweede keer is mislukt?
Is de NIPT tot twee keer toe imislukt vanwege lab-technische of logistieke redenen (bijvoorbeeld gebroken bloedbuizen)? Dan is een derde NIPT zinvol

Een derde NIPT is alleen zinvol als de NIPT voor de tweede keer mislukt vanwege lab-technisch of logistieke redenen (bijvoorbeeld gebroken bloedbuizen). Verwijs zwangeren voor counseling naar een centrum voor prenatale diagnostiek na twee mislukte NIPT vanwege lage foetale fractie of een niet-conclusieve fractie. Meer informatie hierover vindt u op www.niptconsortium.nl.