Vanaf (naar verwachting) 1 september 2021 wordt het eerste trimester SEOstructureel echoscopisch onderzoek aangeboden. Zwangeren kunnen dan kiezen voor een structureel echoscopisch onderzoek rond de 13e week van de zwangerschap om hun ongeboren kind te laten onderzoeken op lichamelijke afwijkingen. Het eerste trimester SEO wordt aangeboden in het kader van de landelijke, wetenschappelijke IMITAS studie.

Het onderzoek

Het eerste trimester SEOstructureel echoscopisch onderzoek  is een medisch onderzoek rond de 13e week van de zwangerschap. Bij dit onderzoek kijkt de echoscopist of er aanwijzingen zijn voor lichamelijke afwijkingen bij het ongeboren kind. Het doel van het eerste trimester SEO is om in een vroeg stadium te onderzoeken of het ongeboren kind lichamelijke afwijkingen heeft. Ernstige afwijkingen - zoals een open schedel of groot defect in de buikwand - kunnen mogelijk vroeg in de zwangerschap worden ontdekt. 

Het eerste en tweede trimester SEO hebben hetzelfde doel. Ze vervangen elkaar niet, maar vullen elkaar aan. Het verschil is dat het eerste trimester SEO eerder in de zwangerschap plaatsvindt. Hoewel het kind rond 13 weken kleiner en minder ver ontwikkeld is dan rond 20 weken, zijn sommige (ernstige) afwijkingen wel te zien. Het komt regelmatig voor dat deze niet met het leven verenigbaar zijn. Als de echoscopist een afwijking vermoedt, kan de zwangere vroeg in de zwangerschap eventueel vervolgonderzoek laten uitvoeren. Ook heeft zij – vergeleken met het tweede trimester SEO – meer tijd om te bepalen wat ze met de uitslag doet. Bij het tweede trimester SEO zijn veel structu­ren (zoals het hart) verder ontwikkeld. Daardoor kan de echoscopist het kind meer in detail onderzoeken.

Het doel van de wetenschappelijke studie is om meer inzicht te geven in de voor- en nadelen van het eerste trimester SEO. Daarbij wordt gekeken naar de uitkomsten van het eerste trimester SEO in Nederland en ervaringen van zwangeren en professionals. Want een vroege echo geeft de zwangere meer tijd voor vervolgonderzoek en om te bepalen wat ze met de uitslag doet. Maar aan de andere kant kan het eerste trimester SEO misschien ook zorgen voor extra onrust en onzekerheid.

 

Wetenschappelijke studie

De invoering van het eerste trimester SEO vindt plaats in het kader van een landelijke, wetenschappelijke studie: de IMITAS studie. Zwangeren kunnen kiezen voor een eerste trimester SEO als zij meedoen aan de wetenschappelijke studie. De studie wordt uitgevoerd door een landelijk consortium. De studie wordt gesubsidieerd door ZonMw.

Het doel van de studie is om inzicht te krijgen in de voor- en nadelen van een echo rond de 13e week van de zwangerschap. Specifiek wordt gekeken naar:

  • De uitkomsten van het eerste trimester SEO in Nederland: deelname, bevindingen, vervolgdiagnostiek en zwanger-schapsuitkomsten.
  • De optimale rol van het eerste trimester SEO in de hele keten van prenataletijdens de zwangerschap screeningonderzoek en verloskundige zorg, zoals de termijnecho, NIPTniet-invasieve prenatale test en combinatietest, en het tweede trimester SEO.
  • Ervaringen van zwangeren en hun (eventuele) partners met het eerste trimester SEO.
  • Ervaringen van professionals: hoe het eerste trimester SEO (eventueel) definitief geïmplementeerd kan worden en welke gevolgen de keuzes en/of scenario’s zouden hebben voor de gehele keten van verloskundige zorg.

Na afloop van de studie wordt besloten of het eerste trimester SEO definitief wordt ingevoerd. 

Binnen het programma prenataletijdens de zwangerschap screeningonderzoek op down-, edwards- en patausyndroom en het tweede trimester SEOstructureel echoscopisch onderzoek zijn landelijke kwaliteitseisen vastgesteld voor de uitvoering van de screening. Voor het eerste trimester SEO worden bestaande kwaliteitseisen aangepast en nieuwe kwaliteitseisen ontwikkeld.
 

Kwaliteitseisen aan de echoapparatuur en beeldopslag

Op 12 oktober 2020 zijn de nieuwe kwaliteitseisen aan de echoapparatuur en beeldopslag (versie 12 oktober 2020) gepubliceerd. Deze eisen gelden alléén voor apparatuur die aangeschaft wordt/is na 12 oktober 2020 en gelden voor zowel het eerste als tweede trimester SEO. De apparatuur die een echocentrum momenteel gebruikt voor het tweede trimester SEO mag, indien deze in ieder geval voldoet aan de ‘oude’ eisen aan de echoapparatuur (versie 23 maart 2017), ook door het echocentrum gebruikt worden voor het eerste trimester SEO.

Counselors en echoscopisten krijgen (bij)scholing aangeboden over het eerste trimester SEOstructureel echoscopisch onderzoek . Zie (bij)scholing eerste trimester SEO voor meer informatie. 

Eind 2019 voerde KPMG in opdracht van het RIVMRijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu-CvBCentrum voor Bevolkingsonderzoek een kostenonderzoek uit naar het eerste trimester SEOstructureel echoscopisch onderzoek . Op basis daarvan is een tarief berekend voor het eerste trimester SEO. Dat tarief bedraagt € 110,70 voor een tijdsduur van 35 minuten.

Het tarief is opgebouwd uit de volgende onderdelen en bijbehorende kosten:

  • €55,87 personeelskosten voor het uitvoeren van de echo (35 minuten door een echoscopist) en opslag op personeelskosten voor het, indien nodig, uitvoeren van een aanvullende vaginale echo.
  • €23,35 afschrijvingskosten voor de extra aan te schaffen echo-apparatuur.
  • €13,04 huisvestingskosten voor de extra benodigde onderzoeksruimten.
  • €6,53 indirecte personeelskosten voor het beheren van de afspraken en het invoeren van de resultaten in Peridos.
  • €3,38 opslagkosten voor de echobeelden.
  • €3,33 bijscholing van echoscopisten.
  • €1,97 kosten voor materialen die verbruikt worden gedurende de echo.
  • €1,44 Kosten voor extra aan te schaffen IT-licenties voor echoscopisten.
  • €0,97 directe personeelskosten (echoscopisten) voor activiteiten in het kader van kwaliteitsborging vanuit de Regionale Centra, zoals het voorbereiden en bijwonen van audits en individuele kwaliteitsbeoordelingen.
  • €0,82 kosten om nieuwe onderzoeksruimten in te richten met o.a. een onderzoeksbank en computer.

Het tarief is vastgesteld in samenwerking met de BENBeroepsvereniging Echoscopisten Nederland , KNOVKoninklijke Nederlandse Organisatie van Verloskundigen en NVOGNederlandse Vereniging voor Obstetrie en Gynaecologie .

Voor de uitbetaling van het eerste trimester SEOstructureel echoscopisch onderzoek aan echopraktijken gelden enkele voorwaarden:

Het eerste trimester SEO wordt gefinancierd door VWSMinisterie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport. Uitbetaling verloopt vanuit VWS, via de Regionale Centra, naar de echopraktijken. De zwangere betaalt geen eigen bijdrage.

  1. Het echocentrum heeft een samenwerkingsovereenkomst (ook wel: contract) voor het eerste trimester SEO met een Regionaal Centrum;
  2. De uitvoerend echoscopist heeft een kwaliteitsovereenkomst eerste trimester SEO en is in Peridos geregistreerd als echoscopist voor het eerste trimester SEO in het echocentrum;
  3. De aanvraag voor het eerste trimester SEO is aanwezig in Peridos - te controleren door het echocentrum;
  4. De uitslag voor het eerste trimester SEO is volledig ingevuld aanwezig in Peridos.*

*We werken momenteel de details van de gegevenscontrole in Peridos en het uitbetalingsproces nog verder uit. We informeren u hier verder over via de nieuwsbrieven van de Regionale Centra.

Als aan deze voorwaarden is voldaan, wordt de uitbetaling van het eerste trimester SEO in behandeling genomen. De leveranciers van de bronsystemen zijn op de hoogte van de benodigde aanpassingen. Hen is gevraagd functionaliteiten te ontwikkelen om zowel het versturen van de aanvraag als het frequente aanleveren van de SEO-uitslagen zo eenvoudig mogelijk te maken.

Achtergrond

Eind 2016 adviseerde de Gezondheidsraad de minister van VWSMinisterie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport om een landelijk wetenschappelijke studie te doen naar het aanbieden van een echo rond de 13e week van de zwangerschap. Reden voor dit advies is dat veel lichamelijke afwijkingen die nu bij het tweede trimester SEOstructureel echoscopisch onderzoek worden opgespoord, al eerder ontdekt kunnen worden. Een studie moet uitwijzen wat een eerste trimester SEO oplevert en hoe zwangeren de echo ervaren. In navolging van het advies van de Gezondheidsraad, vroeg het ministerie van VWS het RIVMRijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu in 2018 om een verkenning te doen naar de landelijke invoering van het eerste trimester SEO. Tijdens deze verkenning zocht het RIVM uit wat nodig is om zo'n wetenschappelijke studie vorm te geven. De Verkenning 13 wekenecho is op 21 mei 2019 door het RIVM opgeleverd. Op 3 juli 2019 vroeg het ministerie van VWS het RIVM om de voorbereidingen voor de invoering van het eerste trimester SEO (in onderzoekssetting) in gang te zetten. Sindsdien bereidt het RIVM de invoering voor, die naar verwachting in het tweede deel van 2021 plaatsvindt. Voor de invoering van het eerste trimester SEO werkt het RIVM-CvBCentrum voor Bevolkingsonderzoek nauw samen met de veldpartijen: de NVOGNederlandse Vereniging voor Obstetrie en Gynaecologie , KNOVKoninklijke Nederlandse Organisatie van Verloskundigen , BENBeroepsvereniging Echoscopisten Nederland en de Regionale Centra.

Bent u verloskundig zorgverlener en heeft u een vraag over het eerste trimester SEOstructureel echoscopisch onderzoek ? Neem dan contact op met uw Regionaal Centrum.