De essentie van counseling prenatale screening is dat de counselor de zwangere de informatie geeft die nodig is voor haar om een weloverwogen beslissing te nemen over deelname aan de prenatale screening. De counselor biedt desgewenst ondersteuning om de informatie te begrijpen, te verwerken en tot besluitvorming te komen.
Het RIVM (Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu), de Regionale Centra, de beroepsverenigingen (KNOV, NVOG (Nederlandse Vereniging voor Obstetrie en Gynaecologie), BEN (Beroepsvereniging Echoscopisten Nederland)) en de client vertegenwoordiging (VSOP) hebben een gezamenlijke ambitie om kwalitatief goede counseling prenatale screening te borgen. Om deze reden is dit Raamwerk bijscholing counseling prenatale screening ontwikkeld.

Doelen van het raamwerk:

1. Dit raamwerk is voor scholingsaanbieders en zorgverleners gemaakt ter ondersteuning van de aanvraag voor accreditatie voor bijscholing prenatale screening.
2. Dit raamwerk is voor de accreditatiecommissies van de beroepsverenigingen een toetsingsinstrument voor de bijscholing prenatale screening aanvullend op het eigen toetsingskader.

Het raamwerk bestaat uit een beschrijving van de
A.    Bekwaamheden van een counselor prenatale screening (leeruitkomsten)
B.    Eisen aan het ontwerp en uitvoering van bijscholing
C.    De accreditatieprocedure

Het raamwerk sluit aan bij de basisopleiding counseling prenatale screening (Zie ook de Kwaliteitseisen opleiding counseling op www.pns.nl) en legt de focus op het leren en blijven ontwikkelen van professionals vanuit de eigen leerbehoefte en urgentie.

Het raamwerk beschrijft aan welke criteria de bijscholing op het gebied van kennis, vaardigheden en reflectie moet voldoen. Er kan een breed aanbod zijn. Hier is veel ruimte voor scholingsaanbieders om creatief aan te sluiten bij de praktijk en wat er leeft onder counselors. Daarnaast kunnen zorgverleners ook individueel of op praktijkniveau scholing aanbieden voor accreditatie.

Van belang is dat bijscholing actueel is en aansluit op de (laatste) ontwikkelingen binnen de prenatale screening. Van counselors wordt verwacht dat zij wijzigingen en nieuwe ontwikkelingen bijhouden en kunnen toepassen. 

B. Eisen aan het ontwerp en uitvoering van scholing 

De eisen aan het ontwerp en uitvoering van scholing zijn aanvullend op de bestaande eisen voor accreditatie vanuit de beroepsverengingen. Voor de MIO counseling prenatale (tijdens de zwangerschap) screening (onderzoek) zijn de eisen in het raamwerk leidend. De accreditatiecriteria voor de KNOV (Koninklijke Nederlandse Organisatie van Verloskundigen) MIO verloskunde zijn ook gericht op het maken, evalueren en terugkoppelen van beleid. Dat is niet aan de orde binnen de counseling prenatale screening. De overige criteria zijn gelijk.

Scholingsinstrumenten voor het onderdeel kennisbasis

Counselors hebben behoefte aan scholing gericht op kennis. Informatie over nieuwe ontwikkelingen in de prenatale screening, zoals gepubliceerd op deze website, moet hierbij goed worden geïntegreerd in de bestaande (online) scholingsinstrumenten gericht op kennis. Nieuwe ontwikkelingen worden als eerste vermeld op www.pns.nl. Counselors willen praktische voorbeelden zien hoe zij de kennisbasis kunnen vertalen naar counselingsgesprekken. Ook willen zij zichzelf kunnen toetsen, zodat zij inzicht krijgen of ze over voldoende kennis beschikken. De (toets)vragen zouden dan ook op toepassingsniveau moeten zijn.

Eisen aan het ontwerp en de uitvoering scholing kennisbasis

1. In de scholingsinstrumenten gericht op kennis komt (een deel van) de kennisbasis aan bod.
2. De inhoud van de deskundigheidsbevordering sluit aan bij actuele opvattingen, erkende protocollen en richtlijnen en relevante ontwikkelingen over (counseling) prenatale screening.
3. De kennis wordt in de scholing zo gepresenteerd dat het voor counselors herkenbaar en toepasbaar is in hun praktijksituaties. Het gaat er niet zozeer om dat zij die kennis kunnen reproduceren, maar ze moeten het vooral kunnen overbrengen op de zwangere.

Scholingsinstrumenten voor het onderdeel vaardigheden

Bij de scholing gericht op vaardigheden is het noodzakelijk dat counselors oefenen met het voeren van de counselingsgesprekken. Dit kan tijdens fysieke bijeenkomsten of online. Denk daarbij aan het spelen van rollenspelen en/of het werken met een acteur. Een veilige leeromgeving is hierbij noodzakelijk. Cruciaal hierbij is dat de casuïstiek zo realistisch mogelijk is en aansluit bij de eigen leervragen.

Eisen het ontwerp en de uitvoering scholing vaardigheden

• De scholing heeft betrekking op de leeruitkomsten.
• De inhoud van de scholing moet voor counselors herkenbaar zijn. Het heeft de voorkeur om te werken met ingebrachte (eigen) casuïstiek van de deelnemers.
• De opleider/trainer van de scholing zorgt voor een veilig klimaat, zodat er optimaal geleerd kan worden met en van de counselors.
• Iedere deelnemer neemt actief deel aan de training en krijgt voldoende gelegenheid om te oefenen.
• De scholing sluit aan bij de scholingsbehoefte van de counselors en is helder over de doelgroepen waar de scholing zich op richt (m.a.w. de achtergrond van de populatie zwangeren waar de counselors mee te maken hebben).
• Het heeft de voorkeur om te oefenen met aanwezigen vanuit ten minste twee verschillende disciplines (verloskundigen, verpleegkundigen, gynaecoloog, echoscopist, klinisch geneticus) . Vooral de aanwezigheid van een SEO (structureel echoscopisch onderzoek)-echoscopist kan bijdragen aan het verbeteren van de aansluiting tussen de counseling en de echo onderzoeken. Door te oefenen in een multidisciplinaire groep kunnen de counselors elkaar beter aanvullen en sluiten hun handelswijzen beter op elkaar aan. Zij krijgen via de casuïstiek meer inzicht in en begrip voor het werk van de ander. Zo bevorderen ze met elkaar de kwaliteit het gehele counselingstraject van de zwangere.

Scholingsinstrumenten voor het onderdeel reflectie

Counselors reflecteren continu en tussentijds in hun werk. Toch is het goed om daar op gezette tijden heel bewust bij stil te staan. Het is belangrijk, los van het werk, met anderen te reflecteren op wat je doet, waarom je het doet en of het nog aan de beoogde kwaliteit voldoet. Daarbij is het van belang dat counselors elkaar blijven toetsen, feedback geven en elkaar om feedback vragen.
Counselors geven aan dat het van toegevoegde waarde is om de scholing multidisciplinair vorm te geven, zodat er ook tussen verloskundigen, echoscopisten, gynaecologen, klinische genetici en verpleegkundigen kan worden geleerd.

Eisen aan het ontwerp en uitvoering scholing reflectie 

Naast een MIO counseling prenatale screening kan reflectie bijvoorbeeld onderdeel uitmaken van een vaardigheidstraining. Denk hierbij aan het reflecteren op het toepassen van bepaalde vaardigheden.
Voor alle scholingen met betrekking tot reflectie geldt dat de inhoud van het programma aansluit bij de leeruitkomsten prenatale screening. Het beoordelingskader wordt op basis van deze leeruitkomsten gevormd. Voor alle scholing op het gebied van reflectie dienen elementen van prenatale screening expliciet aan de orde te komen. Specifiek voor een MIO gelden ook de volgende eisen:

• Een expert in het begeleiden van MIO verzorgt de bijeenkomsten.
• Het programma en de groepsgrootte (minimaal 5 deelnemers, maximaal 12) bieden voldoende ruimte voor discussie en uitwisseling. Bij voorkeur oefenen in een multidisciplinaire groep.
• Er komt een verslag (datum, tijd, onderwerp, beschrijving reflectie, toetsing en uitkomst, presentie), bij voorkeur de standaardverslagformulieren van de desbetreffende beroepsgroep. De begeleider stuurt een recent verslag van de (eerste) bijeenkomst mee met de aanvraag voor accreditatie.
• De bijeenkomsten vinden plaats volgens een duidelijk beschreven structuur of methodiek. Op systematische wijze bespreken de counselors samen eigen casussen, waardoor hun handelen getoetst wordt aan de meest recente richtlijnen en protocollen.

C.Accreditatieprocedure

Het RIVM (Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu) en de Regionale Centra hebben geen eigen accreditatiecommissie. Bijscholingsaanbieders vragen accreditatie De accreditatiecommissie van het kwaliteitsregister van de KNOV, beoordeelt op basis van dit raamwerk nieuwe bijscholingen over het onderwerp counseling prenatale screening en verleent accreditatiepunten. NVOG (Nederlandse Vereniging voor Obstetrie en Gynaecologie) neemt het accreditatieoordeel over van de KNOV. 
De procedure die in dit raamwerk is beschreven voor de bijscholing over het onderwerp counseling prenatale screening is aanvullend op de accreditatieprocedures van de beroepsverenigingen. KNOV: zie de Nota accreditatie. 

• De accreditatiecommissie van de KNOV geeft elk half jaar een overzicht van geaccrediteerde bijscholing counseling door aan de Regionale Centra Prenatale screening.
• Een projectgroep vanuit het Platform Regionale Centra en RIVM kijkt achteraf mee met de accreditatiebeoordeling.
• De Regionale Centra dragen zorg voor:
  • Vindbaarheid scholing via websites (zoals www.CLBPS.nl en www.pns.nl)
  • Verwerken in Peridos zodat counselors deelname aan scholing kunnen registreren
  • Controleren of de benodigde aantal punten voor counseling worden behaald
  • Overzicht opstellen van de geaccrediteerde bijscholing voor de projecgroep.